Waterleventuin

Vogeltuin

Bijen- en vlindertuin

Hints en Tips voor een ecotuin

Wat wij doen

Menu

Onderhoud

Vijvers

Oeverbeplanting

Een tuin voor waterleven

Als je denkt aan Nederland, dan denk je aan water. Ontzetten veel dieren hebben een sterke relatie met water of zijn afhankelijk van water in hun leefomgeving. Dieren als watervogels, amfibieën, macrofauna (ongewervelden die in het water leven), vissen en meer kunnen niet leven zonder een natuurlijke leefomgeving in en om het water. Ook in de tuin kunnen deze dieren geholpen worden. Door een natuurvriendelijke oever te vormen in plaats van een steile schoeiing, of een vijver te plaatsen met een natuurvriendelijke inrichting, kunt u de natuur helpen.

 

Momenteel heeft veel water in Nederland een matige tot slechte (ecologische) kwaliteit. De belangrijkste oorzaken hiervoor zijn vermesting (veroorzaakt algengroei door teveel aan voedingstoffen), hoge concentraties van persistente stoffen door emissies in het verleden, inrichting van het water (kanalisatie en vastgesteld peil), versnippering (stuwen en gemalen) en aanwezige bestrijdingsmiddelen. Hierdoor hebben dieren die afhankelijk zijn van dit water het moeilijk. In Nederland worden langs het water vaak schoeiingen gebouwd om verzakking van grond tegen te gaan. Het gevolg is echter dat er geen natuurlijke oevers meer zijn. Natuurvriendelijke oevers zijn echter essentieel voor waterzuivering en als leefgebied voor veel planten en dieren. Amfibieën, watervogels, libellen en nog veel meer zijn afhankelijk van een natuurlijke oever om te overleven. Denk bijvoorbeeld aan de pulletjes welke het water niet uit kunnen, of kikkervisjes die geen planten hebben om te schuilen voor predatoren.

Plaats een natuurvriendelijke oever!

Een natuurlijke oever is een complex systeem waarbij zones in elkaar overlopen of zelfs ontbreken, wat iedere oever uniek maakt. Vanaf het water gezien gaat de vegetatie geleidelijk over in planten die van steeds drogere bodem houden. De drassige zones zijn vooral van belang voor soortenrijke moerasvegetaties en ongewervelde dieren, De ondiepe wateren met waterplanten zijn ideale schuil- en paaiplaatsen voor vissen. Een gezonde oever heeft dus een grote diversiteit aan natuur waar verschillende plant en diergroepen, elk met een andere behoefte aan vocht, elkaar snel opvolgen.

Door een glooiende helling te plaatsen in plaats van een steile schoeiing kunt u gemakkelijk beplanting plaatsen welke een natuurlijke situatie nabootst. Het zal wellicht niet geheel hetzelfde zijn als een oever welke uit zichzelf is ontstaan, omdat u waarschijnlijk de beplanting wel onder controle wilt houden, maar het zal flora en fauna wel van veel van hun benodigdheden voorzien. Ook voor vijvers is dit belangrijk. Steile vijverkanten bieden veel minder leefgebied en voor een lagere biodiversiteit dan glooiende zijkanten. 

Een natuurvriendelijke oever in Heemstede.

Het is ook mogelijk om de ‘’moeraszone’’ te verlengen door de grond welke gelijk ligt aan de watergrens iets horizontaal te verlengen. Door deze zone te verlengen ontstaat meer ruimte voor beplanting en dieren die aan de watergrens leven zoals riet, gele lisdodde, watervogels en amfibieën. Zo’n verlengde oever heet een ‘’drasberm’’.

Het is niet altijd mogelijk om een natuurvriendelijke oever onder water door te laten lopen. De sloot moet open blijven voor boten bijvoorbeeld, of de grond zakt teveel in. Men kan er dan voor kiezen om een drasberm te plaatsen met een schoeiing welke net onder de watergrens staat. Dit zorgt ervoor dat een moeraszone kan ontstaan waar diersoorten welke deze nodig hebben toch kunnen leven. Kikkervisjes en libellenlarve kunnen hier bijvoorbeeld veilig leven zonder opgegeten te worden door vissen en watervogels kunnen hier nestelen of rusten en snel het water op en af zonder probleem. Het enige wat in dit systeem ontbreekt zijn de diepere waterplanten, maar dit is uiteraard nog steeds veel beter dan een steile oeverwand die 30 cm boven het water uitsteekt.

Een drasberm met een schoeiing. Handreiking Natuurvriendelijke oevers, STOWA).

Een drasberm in de Kromme Rijn met een schoeiing onder de waterlijn. De grond kan niet zomaar wegzakken maar waterdieren kunnen makkelijk van de sloot de kant op.

Ook kan men een deel van de schoeiing laag gehouden zodat een natuurvriendelijke oever kan ontstaan achter de schoeiing. Water en dieren kunnen dan nog steeds makkelijk de oever bereiken, maar de schoeiing is toch goed zichtbaar.

Een natuurvriendelijke-oever in De Lyts

Langs een hoge schoeiing

Wanneer het toch nodig is om een hogere schoeiing te maken kan de natuur toch geholpen worden. Er zijn materialen beschikbaar welke langs de schoeiing in het water gelegd kunnen worden waar beplanting op kan groeien. Kokosrollen worden regelmatig gebruikt om toch oeverbeplanting de ruimte te geven ondanks een hogere schoeiing. Deze kokosrollen zijn al aangeplant leverbaar.

Faunatrappen helpen ook. Een simpel trappetje zodat pulletjes, kikkers en andere dieren het water in en uit kunnen komen. Het lijkt zo simpel, maar als er geen andere mogelijkheid is voor dieren om het water te verlaten dan kan het al het verschil maken. Pulletjes moeten rusten op een oever, anders gaan ze uiteindelijk dood.

Foto 1: Kokosrollen na enige tijd. De oeverbeplanting kan zich goed vestigen. Foto 2: Meerkoet op een kokosrol. Foto: Johannes Odé

Een natuurlijke oever waar verschillende plant en diergroepen elkaar snel opvolgen. (Handreiking Natuurvriendelijke oevers, STOWA).

Een drasberm is een verlengde moeraszone. Dit biedt extra leefgebied voor oeverplanten en dieren. Handreiking Natuurvriendelijke oevers, STOWA).

English

Een mooie faunatrap.