Bijenhotels

Door de afname van geschikte leefomgevingen voor bijen, vlinders en andere insecten is het steeds moeilijker voor deze dieren om geschikte nestlocaties en overwinteringsplekken te vinden. Nestgelegenheid is essentieel voor het overleven van deze diergroepen. In het verleden waren tuinen veel natuurlijker. Sloten hadden nog natuurlijke oevers, dood hout bleef vaak liggen en er bevond zich een grote diversiteit natuurlijk opkomende planten. Tegenwoordig wordt de tuin vol gelegd met bestrating en is de diversiteit aan planten vervangen door steeds dezelfde soorten die in elke tuin constant terugkomen (Hortensia, Catalpa, Buxus etc.). Deze verandering is een van de oorzaken va de afname van bijen en vlinderpopulaties in Nederland. Om deze toch een nest- of schuillocatie te bieden kunnen bijenhotels aangelegd worden.

 

Bijenhotels, ook wel insectenmuur of bijenkroeg genoemd, zijn door de mens gemaakte plekken die nesthulp bieden voor voornamelijk solitaire bijen. Het kan gemaakt zijn van allerlei materiaal en kan elke vorm en maat hebben. Ook objecten als rieten daken of bepaalde stenen muren kunnen gezien worden als bijenhotels wanneer deze aangelegd zijn met nestgelegenheid voor bijen in gedachte.

Voor wilde bijen (Apidae) is het van belang dat het voedsel (nectar en stuifmeel van planten) op vliegafstand van het nest te vinden is. De vliegafstand varieert per soort. Hommels en honingbijen zijn in staat grote afstanden af te leggen (als het moet tot een paar kilometer), maar deze nesten niet in bijenhotels. Het zijn juist de kleine, solitaire bijen die niet verder vliegen dan enkele tientallen meters vanaf het nest. Het zijn deze bijen waarvoor bijenhotels aangelegd worden. Solitaire bijen leven, in tegenstelling tot honingbijen en hommels, alleen. Ze kunnen vaak niet steken, en gebruiken de bijenhotels om hun eieren te leggen. Wanneer ze in het wild een partner hebben gevonden zal het vrouwtje een geschikte locatie zoeken om haar eieren te leggen. Wanneer ze deze gevonden heeft zal ze stuifmeel verzamelen en plaatsen in het nest. Dit zal het voedsel zijn voor haar jong en hierop legt ze een ei. Vervolgens sluit ze het nest af, de jongen zullen zich ontwikkelen in het nest en wanneer volwassen zich een weg naar buiten werken en uitvliegen. Sommige soorten wilde, solitaire bijen (zo’n 18% van alle soorten) gebruiken holten in houtige structuren, zoals rot hout, holle takken of holle stengels (bijv. riet) als nestlocatie. Om deze reden worden vaak bijenhotels geplaatst in de vorm van houten blokken waar gaten in zijn geboord. Het overgrote deel van de wilde bijen (70% van alle soorten) maakt echter gebruik van een kale, droge, zanderige grond als nestlocatie en maken dus geen gebruik van deze bijenkasten. Zo’n 12% van de soorten kan zowel bovengronds als ondergronds nestelen. Het aanbieden van een combinatie van bovengrondse en ondergrondse nestgelegenheid is daarom de beste optie.

 

Algemene informatie

Een bijenhotel welke aan de muur hangt. Deze bevat een grote diversiteit aan materiaal en ook een grote diversiteit aan de diameters van de gaten in het hout. Dit zorgt ervoor dat een zo groot mogelijke diversiteit aan bijsoorten gebruik kan maken van het hotel. Dit model bevat naast hout ook een zandwand gemengt met leem en een ruimte met slakkenhuisjes.

 

Eisen voor bijenhotels.

Om een geschikte nestgelegenheid te vormen voor bijen moeten bijenhotels aan enkele voorwaarden voldoen.

 

  • Nestlocaties moeten op een zonnige plek worden geplaatst, georiënteerd op het zuiden. Dit bevordert de ontwikkeling van de larven;

  • Regenwater moet goed worden afgevoerd. Nesten in zandgronden dienen drooggehouden te worden om ze te beschermen tegen instorten, bijvoorbeeld met behulp van dakpannen. Gangen van nesten in hout kunnen het beste schuin omhoog worden geboord, zodat de nesten niet vollopen met water;

  • Gebruik leem of klei, mogelijk gemengd met zand, om grondnesten stevig te houden en horizontaal op te stellen. Dit kan ook gebruikt worden om muren te metselen, solitaire bijen kunnen vervolgens nesten in de kieren;

  • De gangen die in houtblokken worden geboord, moeten vrij zijn van splinters. Gangen met splinters worden niet gebruikt door bijen, aangezien de splinters de vleugels kapotscheuren;

  • Hoe breder de boorgaten zijn in diameter, des te dieper de gang moet worden geboord. Bij een diameter van 1,5 mm is een boordiepte van minstens 2 cm aanbevolen, oplopend tot een diepte van 6 cm bij een diameter van 8 mm. Gangen van 2,5 tot 8 mm zijn het meest in trek. Gangen breder dan 8 mm worden gewoonlijk niet gebruikt. Zorg ervoor dat één kant van de gang dicht blijft (niet volledig doorboren);

  • Gebruik een zo groot mogelijke diversiteit aan diameters van de boorgaten. Solitaire bijen zijn kieskeurig, als een gat te groot of te klein is zullen ze hem niet gebruiken. Hoe groter de variatie, hoe meer soorten solitaire bijen gebruik kunnen maken van het hotel;

  • Gebruik geen tropisch hout of hout met scheuren. Scheuren verhogen de kans op infectie door parasieten;

  • Bijen maken zelf de gangen schoon voor nieuw gebruik. Het schoonmaken van de gangen is dus niet nodig;

  • Bijen hebben water nodig. Er moet dus water beschikbaar zijn in de omgeving. Een natuurlijke oever met voldoende vegetatie voor de bijen om op te zitten is hier uitstekend voor. Maar ook plassen water op de grond werken prima. Pas op met stijle oeverwanden, bijen vallen dan snel in het water en verdrinken.

 

Voorbeelden van bijenhotels.

De meest gebruikte vorm van bijenhotel is het houten blok met gaten. Meestal worden meerdere houten blokken met gaten opgestapeld, maar één groot stuk hout met gaten werkt bijna net zo goed. Deze bijenhotels zijn in de meeste tuincentra te koop en kunnen gemakkelijk aan een muur of schutting bevestigd worden. Zoals eerder besproken maken maar 18% van de wilde bijensoorten hun nest in hout. Dit type hotel levert dus nestgelegenheid voor maar een klein deel van de soorten inheems in Nederland. Een vergelijkbaar en nog simpler model is het verticaal in de grond zetten van een biels en hier gaten in boren.

 

Solitaire bijen maken nesten in een zandwand. Video: Margaux Boeraeve

Een andere vorm van een insectenhotel, die zeer geschikt is en makkelijker te bouwen, is een opeenstapeling van pallets (figuur 4). De open zijkanten worden gevuld met stukken leem, holle stengels (bijvoorbeeld bamboe) en houtblokken met boorgaten. Dit type bijenhotel is zeer gemakkelijk en goedkoop te bouwen, waardoor het een interessant project kan zijn voor workshops met bezoekers. Dit type bijenhotel kan zeer effectief zijn als het beschermd wordt tegen regen en als de juiste materialen zijn toegepast. Het onderste deel kan begraven wonder onder een laag zand gemengd met leem of klei. Dit vormt een goede nestlocatie voor in de grond nestelende solitaire bijen. 

 

Men kan ook nog een stap verder gaan en de pallets rechtop zetten en vastmaken aan hardhouten palen. De pallets vormen zo een schutting of muur en kunnen vervolgens ook gevuld worden met geschikt materiaal. Zie hier een voorbeeld:

 

Leem kan als belangrijk bouwmiddel dienen voor bijenhotels. Sommige bovengronds nestelende bijensoorten gebruiken leem als metselmateriaal. Daarnaast heeft een groot deel van de in grond nestelende bijen een schuine of steile wand nodig voor hun nest, leem is een goede keuze om een opstaande zandwand te vormen. Bijenhotels met leemwanden, aangelegd in combinatie met bijvoorbeeld dakpannen en houten blokken met nestgangen, bieden daarom nestgelegenheid aan een grotere variatie aan bijen dan bijenhotels bestaande uit alleen hout. Ook muren gemaakt van stapelstenen en houtblokken gemetseld met leem bieden een uitstekende nestlocatie. Een dergelijk insectenhotel functioneert bovendien als sierlijke muur. Op deze wijze kunt u een bijenhotel in uw tuin plaatsen zonder dat deze opvalt. Bovendien creëert de wand een droog habitat waar bijzondere plantensoorten, zoals sommige sedums of muurbloemen, op kunnen groeien. 

 

Voor meer informatie over bijenhotels en welke bijen u zoal aan kunt treffen kunt u het gratis online boek ''Gasten van bijenhotels'' downloaden, geschreven door Pieter van Breugel.

English

Waterleventuin

Vogeltuin

Bijen- en vlindertuin

Hints en Tips voor een ecotuin

Wat wij doen

Menu

Bewoners bijen- en vlindertuinen

Bijen en vlinderplanten

1 en 2 jarige planten

Struiken / heesters

Bomen

Bijenhotels

Vaste planten

Onderhoud

Bollen & knollen