Bewoners van bijen- en vlindertuinen

Honingbijen

Honingbijen behoren tot het geslacht Apis uit de familie van de bijen Apidae. Het zijn sociale dieren welke grote kolonies vormen van meer dan 40.000 werksters. Een kolonie heeft maar één koningin. Zij legt de eieren. Alle werksters en de koningin zijn vrouwelijk. Er zijn ook enkele honderden darren, de mannetjes, welke er alleen zijn in het tijd van het jaar dat de voortplanting plaats moet vinden. De werksters verzamelen nectar, stuifmeel en water en brengen dit naar het nest. De nectar zit vol suiker en is de energiebron voor de bijen. Door het nectar te bewerken maken zij er honing van. Om een bij van een maaltijd te voorzien moet zij wel honderden bloemen bezoeken, dit maakt haar een uiterst effectieve bestuiver. Stuifmeel is ook essentieel en is de bron van eiwitten, vetten en vitaminen voor de bijen. Vooral voor de groei van de larven is dit materiaal uiterst belangrijk. Al vanaf de derde dag hebben zij stuifmeel nodig voor hun ontwikkeling. Van stuifmeel, en ook hars en bijenwas, maken de bijen ook propolis. Dit materiaal gebruiken zij om hun nest te repareren, gaten te dichten en als laag ter bescherming tegen de kou en ziektes. In Nederland komt de honingbij niet in het wild voor, wel splitst een deel van een tamme kolonie van een imkers soms af en nestelt zich ergens anders. Werkers kunnen tot wel zo’n 10km ver vliegen voor een goede maaltijd, het is dus niet raar als u veel honingbijen ziet dat u geen idee hebt waar het nest is. Honingbijen zijn essentieel als bestuivers voor zowel wilde planten als planten in de agrarische sector en natuurlijk voor het maken van honing en veel andere producten.

 

Hommels

Hommels behoren tot het geslacht Bombus uit de familie van de bijen Apidae. Vergelijkbaar met de honingbijen zijn het sociale dieren met één koningin en vrouwelijke werksters. De kolonies bereiken echter nooit de grootte van een honingbijenkolonie. De grootte die ze wel kunnen bereiken hangt af de soort. Hommelkolonies leven ook niet voor jaren achter elkaar. Aan het einde van het seizoen sterven de werksters en vliegen nieuwe koninginnen na bevruchting uit om vervolgens ergens alleen te overwinteren. In het voorjaar vliegen zij weer uit en eten zich vol. Een nieuwe koningin zoekt vervolgens een geschikte locatie, zoals een oude muizengang, of een andere ondergrondse open ruimte. Zij begint dan met het maken van een nest en het leggen van eieren. Hommels zijn ook uiterst belangrijk voor de bestuiving. Er zijn planten die door de vorm van de bloem niet goed bestoven kunnen worden door andere bijen of vlinders. De hommel kan dan echter zijn gewicht in de strijd gooien om toch dieper in de plant te komen. Ook maakt de hommel een andere beweging welke de bestuiving van bepaalde planten bevorderd. Ook in de agrarische sector zijn er planten die door hommels bestoven moeten worden, tomaten bijvoorbeeld. Hommels zullen vrijwel nooit steken, tenzij zij klem raken. In de tuin zijn hommels altijd een graag geziene gast. Met hun opvallende kleuren en mollige, schattige uiterlijk brengen zij altijd het gevoel van de zomer met zich mee.

 

Zie in deze video van National Geographic de ontwikkeling van honingbijen in hun nest.

 

Solitaire bijen

In tegenstelling tot hommels en honingbijen leven solitaire bijen, ook wel wilde bijen genoemd, alleen. Het maken van een nest, het verzamelen van voedsel en het leggen van eieren doen ze helemaal op zichzelf. Sommige soorten kunnen wanneer hun nesten zeer dicht op elkaar liggen samenwerken, maar dit hoeft niet. De meeste soorten leven maar een korte tijd, een paar weken tot enkele maanden en moeten in deze tijd paren en genoeg voedsel verzamelen. Zij moeten niet alleen voor hun eigen eten zorgen, maar ook voor hun jongen. Het vrouwtje zoekt een geschikte nestlocatie, vult deze met stuifmeel en legt hier vervolgens een ei. De stuifmeel zal de larve voeden wanneer deze uit zijn ei komt. De bijen overwinteren soms als larve, soms als pop en soms al als volwassen dier (imago). Solitaire bijen hebben een sterke relatie met hun omgeving. sommige soorten leven van maar één soort plant, als deze niet voorkomt in de omgeving zal deze soort hier dus niet kunnen leven. Het verdwijnen van inheemse plantsoorten in tuinen heeft zo dus een direct effect op het verdwijnen van deze bijensoorten uit Nederland. Als u echt solitaire bijen wilt helpen is het dus verstandig hier rekening mee te houden. Solitaire bijen bestuiven veel planten waar honingbijen en andere bestuivers geen interesse in tonen. Solitaire bijen zijn voor deze plantensoorten dus uiterst belangrijk. Verdwijnen de bijen, dan zullen de planten volgen. Solitaire bijen steken meestal niet, de meeste soorten hebben niet eens een angel. Het is dus onwaarschijnlijk dat u ooit gestoken zal worden.  

 

Zie hier hoe een hommelkolonie er van binnen uitziet. Video: Cees van Hengstum.

 

Een solitaire bij (Gehoornde Metselbij, Osmia cornuta) drinkt zich vol in de voorjaarszon.

Wanneer men denkt aan natuur bij zonnig weer, dan denkt men snel aan vlinders. Met hun prachtige kleuren en vrolijk gefladder brengen zij en gevoel van rust en schoonheid met zich mee, ze zijn dan ook gewild in vrijwel elke tuin. De vlinders worden vaak ingedeeld in dagvlinders en nachtvlinders. Over het algemeen vliegen dagvlinders altijd overdag, en nachtvlinders ’s nachts. Er zijn echter ook nachtvlinders welke overdag vliegen. Het is dan ook niet altijd even makkelijk om deze uit elkaar te houden. Over het algemeen hebben de dagvlinders grote vleugels, welke naast de kop of zelfs hoger dan de kop vallen en hebben ze antennes met een ‘’knopje’’ op het einde. De nachtvlinders hebben vooral naar achter staande vleugels, wat de meeste mensen ‘’motten’’ noemen. Dagvlinders drinken nectar net als bijen, maar eten geen stuifmeel. Planten die dus veel stuifmeel hebben maar geen nectar bieden dus geen voedsel voor vlinders. Soorten als rozen en klaprozen zijn hier voorbeelden van. Als rups eten zij plantaardig materiaal. Veel soorten eten maar één of enkele plantsoorten als rups en kunnen dus niet overleven wanneer deze planten niet aanwezig zijn. Vooral de Grote brandnetel is een uiterst belangrijke waardplant voor meerdere vlindersoorten. Helaas wordt deze vaak als onkruid gezien en meteen uit tuinen verwijderd, wat het voor vlinders moeilijk kan maken om zich in tuinen te vestigen. Vlinders hebben warmte van de zon nodig om te vliegen, u ziet ze dus vaak zonnen zodat zij weer verder kunnen reizen. Bij koud weer of harde wind zullen zij vaak schuilen. Tijdens de winter gaat de vlinder in winterslaap. Sommige soorten doen dit als volwassen vlinder (imago), anderen als rups en anderen als pop. Geschikte locaties om te overwinteren zijn bijvoorbeeld dor plantmateriaal als droge bladeren of snoeiafval.

 

Een Dagpauwoog drinkt van Hondsdraf.

Dagvlinders

Zweefvliegen

Zweefvliegen (Syrphidae) zijn een familie uit de orde van de tweevleugeligen (Diptera). Ze komen voor in allerlei vormen en maten. Vaak lijken ze in uiterlijk sterk op bijen, wespen of hommels, met gele strepen en soms langer haar als een hommel. Dit is omdat ze mimicry gebruiken, zij doen zich voor als gevaarlijkere dieren, zodat zij minder snel opgegeten worden door predatoren. Ze zijn echter volledig onschuldig en hebben geen manier om iemand kwaad te doen. Zweefvliegen zijn te onderscheiden van bijen vooral door hun bijzondere vlucht. Zij zijn ontzettend wendbaar en kunnen zelfs volledig stil hangen in de lucht, dit ‘’zweven’’ is waar hun naam vandaan komt. Ook hebben zij vaak geen smalle ‘’taille’’ zoals wespen dit hebben. Ook de ogen zijn duidelijk anders, zweefvliegen hebben ronde ogen welke bijna de hele kop bedekken. De ogen van bijen zijn langwerpig en vullen minder van de kop. Zweefvliegen leven van nectar en stuifmeel en gaan vaak op andere bloemen af dan bijen. Vooral schermbloemen als Fluitenkruid zijn geliefd, maar ook Asters worden veel bezocht. Zweefvliegen zijn een grote aanwinst in de tuin en vaak gewild in kassen en de tuinbouw. Dit is omdat de larven van veel soorten bladluizen eten en zo de tuin beschermen tegen deze plaagdieren.  

 

Een zweefvlieg (Hommelbijvlieg, Eristalis intricaria) drinkt van Koninginnekruid.

Solitaire wespen

Solitaire wespen leven alleen en zijn dus volledig anders dan gewone wespen. Er zijn ontzettend veel soort in allerlei soorten en maten. Veel soorten leven net als solitaire bijen. Na de paring gaat het vrouwtje op zoek naar een geschikte nestlocatie waar zij eieren zal leggen. Wat de larven eten is echter volledig anders. Deze solitaire wespen eten geen stuifmeel maar diertjes. Verschillende soorten eten verschillende prooidieren maar het gaat voornamelijk om rupsen, bladluizen en spinnen. Het vrouwtje verlamt de prooi, sleept hem levend naar het nest en legt haar ei op deze prooi. Vervolgens metselt ze het nest dicht. De larven komen later uit het nest en eten deze prooi levend op. Andere wespsoorten zijn parasitair en leggen hun eieren in een prooidier, en laten deze vervolgens gaan. Deze prooi zal nog enige tijd leven, maar de larven zal in hun leven en hun langzaam van binnenuit opeten. Uiteindelijk sterft de prooi en zal de volwassen wesp tevoorschijn komen. Ook de volwassenen zijn voornamelijk vleeseters, al zijn er ook soorten die nectar drinken. Deze wespen zijn zonder enige twijfel een enorme aanwinst in de tuin. De hele dag zijn zij voor u bezig vervelende diertjes te doden en houden zo de tuin plaagdiervrij. Solitaire wespen steken niet en u zult dus geen last van ze hebben.

Zie hier hoe een solitaire wesp haar eieren legt op een verlamde rups, en deze vervolgens naar haar nest brengt. Video:SabiSabiReserve

English

Waterleventuin

Vogeltuin

Bijen- en vlindertuin

Hints en Tips voor een ecotuin

Wat wij doen

Menu

Bewoners bijen- en vlindertuinen

Bijen en vlinderplanten

1 en 2 jarige planten

Bollen & knollen

Struiken / heesters

Bomen

Bijenhotels

Vaste planten

Onderhoud